Gergin beyaz bir patiska perdenin arkasında mum ışığı yandığında, Osmanlı kentinin bütün sesleri, çelişkileri ve kahkahaları hayat bulur. Deve veya manda derisinden kesilip kök boyalarla renklendirilmiş tasvirler çubuklar üzerinde hareket ettikçe, seyirciler gündelik dertlerini unutup büyülü bir atmosfere çekilir. Merkezdeki çatışma son derece nettir: Halkın dobra ve patavatsız sesini temsil eden Karagöz ile süslü bir lisanla konuşan, kurallara bağlı ve kurnaz Hacivat karşı karşıyadır. Bu ikilinin diyaloğu, aslında sıradan insanın resmi kültürle kurduğu esprili pazarlıktır.

Karagöz tiyatrosu hiçbir zaman çocuklara yönelik basit bir eğlenceden ibaret olmadı. Aksine, mahallelinin hoşnutsuzluğunu, rüşvetçi memurları ve toplumsal dengesizlikleri mizah kalkanı ardında hicveden güçlü bir sivil kürsüydü. Üstelik perdenin ardında tek bir usta, yani 'Hayali' otururdu. O usta, farklı etnik kökenlerden ve mesleklerden gelen onlarca karakterin şivesini tek nefeste canlandırarak imparatorluğun zengin insan mozaiğini perdeye yansıtırdı. Oyun bittiğinde mum söner, perde bembeyaz ve sessiz kalırdı; geriye ise hayatın faniliğini fısıldayan tatlı bir tebessüm kalırdı.